Studium agenta wpływu. Anatomia mechanizmu.
Profesor Jacek Wilczur — bohater walki z nazistami — był prawdopodobnie sowieckim agentem wpływu. Jedną z osób, których obecność rozpoznajemy zawsze za późno. Dziś, w czasach wojny hybrydowej, identyfikacja takich osób, poznanie sposobu ich działania, jest ważniejsze niż kiedykolwiek.
Profesor Jacek Wilczur — żołnierz Kedywu, prokurator Głównej Komisji Badania Zbrodni Hitlerowskich, ikona walki o pamięć ofiar. Nazwisko, które przez dekady pojawiało się przy każdej sprawie nazistowskiego oprawcy w PRL.
A jednak. Pielgrzymował do Yad Vashem w towarzystwie ludzi z antysemickiej nagonki Marca '68. Ostrzegał przed wpływami KGB — gdy jego własne tezy były kluczowym budulcem narracji Kremla przeciwko Ukrainie. Po jego śmierci, w 2026 roku, są nadal masowo cytowane przez rosyjskie farmy trolli na uzasadnienie „denazyfikacji".
Najskuteczniejszym narzędziem rosyjskiej dezinformacji nie są farmy trolli, lecz ludzie z nazwiskiem i autorytetem: profesorowie, dziennikarze, a nawet prezydenccy doradcy. Ostatnia dekada stworzyła całą galerię takich postaci – od współpracowników Zełenskiego, którzy okazali się aktywami Kremla, po niemieckich posłów z moskiewskimi adresami czy ekspertów NATO na wschodnim żołdzie.
Wszystkich łączy jedno: zostali zdemaskowani za późno, o ile w ogóle. Wilczur był prawdopodobnie jednym z nich — agentem wpływu starej daty, który od lat służył interesom Moskwy.
Każda demokracja ma swojego agenta wpływu. Niewykrytego, niepodejrzewanego, często odznaczonego najwyższymi honorami. Dzisiejsze wywiady operują tym samym, skutecznym schematem: zamiast budować własne zasoby od zera, przejmują lokalne autorytety.
To film o mechanizmie zrozumiałym w Berlinie, Tallinie, Pradze, Tbilisi i Waszyngtonie. Stawia bolesne pytanie: dlaczego społeczeństwa otwarte, dysponując służbami specjalnymi i pełnymi archiwami, wciąż przegrywają z ludźmi, których wykorzystano przeciwko nim? Czasem za ich wiedzą, a czasem bez niej.
Sejm RP, 1990. W kuluarach krąży 60-stronicowy maszynopis: rzekoma „uchwała krajowego prowidu OUN" — pełna antypolskich teorii spiskowych, nawet roszczeń terytorialnych. Wybucha skandal, który zatruwa rodzące się relacje polsko-ukraińskie na lata.
Kamera podąża za dokumentem od kuluarów Sejmu, przez kanadyjskie wydawnictwa Wiktora Poliszczuka, do tablicy dowodów. Kluczową rolę w jego rozpowszechnieniu odegrał sam Wilczur, otrzymawszy maszynopis od Edwarda Prusa — postaci związanej ze Zjednoczeniem Patriotycznym „Grunwald".
Ekspertyza filmowa rozkłada tekst na czynniki pierwsze. Składnia, gramatyka, fałszywe tropy — wszystko wskazuje na klasyczne metody operacyjne ZSRR, których celem było skłócenie Europy Środkowej.
Front wschodni, zima 1942–43. Resztki pobitej 6 armii ARMIR — dziesiątki tysięcy włoskich jeńców — znika bez śladu. Po wojnie ich los miał być wyjaśniony. Nie został.
Wilczur ustawiał się jako kluczowy świadek tej sprawy. Sowieci panicznie bali się oskarżeń o drugi Katyń. Wilczur pomógł im tego uniknąć. Promował narrację, według której masakry odbyły się we Lwowie i polskim Dęblinie — i były wyłącznym dziełem Niemców. Skutek? NKWD i wywózki na Wschód zniknęły z kadru.
Ekipa filmowa leci do Rzymu, Bolonii i Werony. Rodziny zaginionych włoskich żołnierzy — wnuki, które od pokoleń wierzą wersji Wilczura. Konfrontacja z dokumentami z archiwów NKWD jest dramatycznym przełomem filmu.
Jeden z najgłośniejszych procesów XX wieku był polem bitwy KGB. Jacek Wilczur odegrał w nim rolę kluczową: to on dostarczał izraelskiej prokuraturze dowody przeciwko Iwanowi Demianiukowi.
Dziś wiemy: Demianiuk był esesmanem, ale nie katem z Treblinki. Operacja Moskwy udała się perfekcyjnie – najpierw podsunęła cel, skłóciła w USA diasporę żydowską z ukraińską, a na końcu skompromitowała oskarżenie.
Wilczur, mimo faktów, do końca trwał przy błędnej wersji, desperacko szukając w Polsce mitycznych dowodów na tożsamość oskarżonego.
To wszystko rzuca nowe światło na sprawę, która i tak była już bardzo kontrowersyjna.
DOWODY:
· książka „Ścigałem Iwana Groźnego”
· relacje z procesów Wilczura przeciwko osobom, które broniły Demianiuka
· film dokumentalny o poszukiwaniu kochanki i dziecka Demianiuka
· liczne wystąpienia Wilczura na ten temat dostępne online
Wilczur przedstawiał się jako ofiara PRL — wielokrotnie wyrzucany z pracy za przeszłość w AK. Po latach twierdził, że jego telewizyjne wystąpienie z 20 grudnia 1981 roku było „słabo zakamuflowanym protestem".
Otwieramy archiwum TVP. O ile to możliwe konfrontujemy narrację z taśmą. Czytamy przedruki w „Polsce Zbrojnej". Trudno odczytać to inaczej niż jako oświadczenie lojalności wobec generała Jaruzelskiego — osiem dni po wprowadzeniu stanu wojennego.
To moment, w którym widz przestaje wierzyć w wersję autoryzowaną. Idziemy dalej: środowiska kresowe wokół Wilczura roją się od ludzi po Batalionach Niszczycielskich NKWD — formacjach oskarżanych o pacyfikacje ukraińskich wsi. Przeciwnik wszystkich totalitaryzmów w towarzystwie funkcjonariuszy sowieckiego aparatu.
Najmocniejszy rozdział filmu. Książki Wilczura ukazywały się w Rosji nakładem wydawnictw powiązanych z administracją Putina — m.in. agencji Regnum Modesta Kolerowa. Przez lata funkcjonowały jako materiał wybielający zbrodnie stalinowskie.
Reżyser nawiązuje zdalne połączenia z rosyjskimi badaczami niezależnymi (część na emigracji), ale i z byłymi rosyjskimi poplecznikami Wilczura. Pokazujemy konkretne fragmenty książek Wilczura cytowane w 2024 roku w propagandowych materiałach o „denazyfikacji" Ukrainy.
Scenariusz nie powstaje na bazie domysłów. Stoi za nim wieloletnia kwerenda Dominika Gąsiorowskiego, który jako pierwszy zestawił publikacje Wilczura z rosyjskimi materiałami propagandowymi.
Misterium kłamstwa łączy precyzję historyczną z aktualnością wojny informacyjnej. Szukamy producenta wykonawczego, koproducenta międzynarodowego i partnera dystrybucyjnego.